JmoÌ - àda - Hw$bXodVm - Hw$bmMma

gd© dËgJmoÌr gmodZr KamÊ`mVrb _§S>itMr _w»` Hw$bXodVm gmo_oída `oWrb lrgmo_oída `m{edm` H$mi^¡ad (qhXio), dmS>oída, XwJm©Xodr (JwhmJa), OmoJoídar (Am§~o), _hmH$mbr, _hmbú_r, _hmgañdVr (Am{S>dao) _hmbú_r (H$moëhmnya), bú_rHo$ed, gáe¥§Jr, ì`§H$Q>oe, qdÜ`dm{gZr `m Hw$bXodVm AmhoV.

dËgJmoÌr gmodZr Hw$bmV Á`m XodVm§Zm dm{f©H$ Z¡doÚ XmI{dVmV Ë`m gd© XodVm§Mr Zmdo AH m$am{X H«$_mZo {Xbr AmhoV. AmåZm`oída (~wa§~mS>), AmaS>mB©-^aS>mB©, H$m{V©H$ñdm_r, H$mi^¡ad (qhXio), JUnVr Jm§Joída (gmIano), Jmdam»`m, J«m_nmboída, OmoJoídar (Am§~o), VwH$mB© Í`§~Ho$ída, {Xa~mB© (Om_g§S>o), XwJm©Xodr (JwhmJa), Ymonoída (amOmnya), ZJaoída (Am{S>dao), ZdbmB©, {ZZmXodr, ZriH§$R>oída (gmIano), nX²_mdVr, nmdUmB©, ~{hamo~m, ~mbmOr, ~mioída (Am{S>dao), ~moaOmB©, ~«÷Z²Xod, ^amS>rU, ^wboída, _{„H$mOw©Z, _hmH$mi, _hmH$mbr-_hmbú_r-_hmgañdVr (Am{S>dao), _hmbú_r (H$moëhmnya), _méVr, åhgmo~m, am_, am_oída, aoUwH$m, bú_rHo$ed, bú_rZmam`U, daXmZ, dmS>oída (JwhmJa), {dR>bmXodr, qdÜ`dm{gZr, {dídoída, ì`§H$Q>oe ({Jar), ì`mK«m§~ar, gË`oída (Am{S>dao), gáe¥§Jr, gwH$mB©, gmo_oída (gmo_oída), ñWmZoída (OwdmR>r), joÌnmb BË`mXr.

darb XodVm§Zm Xod{Xdmirg Z¡doÚ KmbVmV. H$mhr KamÊ`mV Xod{Xdmir{edm` ~{bà{VnXm, \$mëJwZr nm¡{U©_m, H$m{V©H$s nm¡{U©_m, Xgam, JwT>r nmS>dm, lmdUr gmo_dma, AmpídZr nm¡{U©_m `m {Xder Z¡doÚ KmbVmV. H$mhr KamÊ`mV H$moH$UmVrb Xodmg dm{f©H$ Z¡doÚ KmbrV ZmhrV. AmpídZmVrb ZdamÌ d _§JbH$m`m©Z§Va ~moS>U ho AmMma ~hþVoH$ KamÊ`mV AmhoV. gmYmaUV: amËZm{Jar {OëømV AmO amhmV Agboë`m KamÊ`mV Kar ZdamÌ H$aÊ`mMr Mmb {XgV Zmhr. JmdmVrb XodrÀ`m XodimVM Ë`m§Mo ZdamÌ hmoV AgVo. _§JbH$m`m©V Jm|Yi KmbUo, {ddmhmZ§Va ZyVZ dYydam§Zr Hw$bXodVoÀ`m Xe©Zmg OmUo ho AmMma H$mhr KamÊ`mV AmhoV. H$mhr KamÊ`mV bhmZ _wbm§À`m A§Jmda dmOVo Ab§H$ma KmbrV ZmhrV. dËgJmoÌr gmodZr Xwgar EH$mXer H$aVmV.

^maÛmOJmoÌr gmohZr _§S>ir Á`m XodVm§Zm dm{f©H$ Z¡doÚ XmI{dVmV, Ë`m§Mr Zmdo : H$mi^¡ad, I§S>mo~m, JUnVr (nmbr-^moa), OmoJoídar, PmobmB©, _hmH$mbr-_hmbú_r-_hmgañdVr, _hmbú_r, adiZmW, dmS>oída BË`mXr. ^maÛmOJmoÌr gmohZr _§S>ir n{hbr EH$mXer H$aVmV.

Amnë`m g_mOmV AZoH$ àg§Jr d X¡Z§{XZ ì`dhmamVhr øm JmoÌ àda§Mm Cƒma H$aUo hm EH$ Amdí`H$ Am{U ê$T> Pmbobm AmMma Amho. CXm. àË`oH$mbm amoOM g§Ü`m H$aVmZm JmoÌ, àda, doXemIm d gyÌ `m§Mm Cƒma H$amdmM bmJVmo. VgoM b¾ R>a{dVmZm JmoÌo {^Þ AgyZhr XmoÝhr JmoÌm§Mo àda Oa gmaIoM Agbo Var Ë`m§À`m _Ü`ohr {ddmhg§~§Y hmoD$ Z`oV, Agm {Z~ªY Amho. dËg JmoÌmVrb ì`º$sMm dËg JmoÌr` AÝ` ì`º$ser {ddmh bmdVm `oV ZgVmo. Ë`mMà_mUo dËg JmoÌmMo Oo nmM àda AmhoV VoM, åhUOo ^mJ©d, À`mdZ, AmßZdmZ, Am¡d©, Om_X½³Ý` ho àda Om_X½³Ý` JmoÌmMohr Agë`m_wio dËg Am{U Om_X½³Ý` `m XmoZ JmoÌm§_Ü`o {ddmhg§~§Y dÁ`© R>a{dÊ`mV Ambobo AmhoV. Aem bm¡{H$H$ ê$T>r_wio `m àH$aUmV JmoÌ àda B. AmYw{ZH$ H$mbI§S>mV PnmQ>çmZo bwá hmoV Mmbboë`m Jmoï>t{df`r, {dñV¥V _m{hVr XoÊ`mMm à`ËZ Ho$bm Amho.

^maVr` Am`mªMm A{VàmMrZ dmL²>_`m{dîH$ma F$½doX hm _mZbm OmVmo. Ë`m_Ü`o JmoÌ hm eãX AZoH$ {R>H$mUr dmnabm Jobm Amho d Ë`mMo Ë`m Ë`m {R>H$mUr AW©hr {^Þ {^Þ AmhoV. JmBªMm JmoR>m, Jm`tMm H$in, _oK, nd©VmMr am§J, nd©V {eIa, XwJ©, dgmhV, Jwê$J¥h, {nV¥J¥h, `kg§ñWm Aem AZoH$ AWmªZr doXH$mbm_Ü`o "JmoÌ' `m ãXmMm dmna hmoV hmoVm. Ho$di EH$ Hw$b dm EH$ {d{eï> OZg_yh EdT>m EH$M AW© Ë`m eãXmbm doXH$mimV {MH$Q>bobm ZìhVm. "Jmoð>' qH$dm JmoÌ - JmBªMo ñWmZH$ - JmoR>m - `m AWm©Zo d¡{XH$ dmL²>_`mV hm eãX AmT>iVmo; VgmM Jmo = ^y_r Am{U Ì = g§ajH$ Aem g§H$ënZoMm ÚmoVH$ åhUyZhr ¹${MV H$moR>o JmoÌ eãX d¡{XH$ dmL²>_`mV dmnabm Jobm Amho. doX H$mimZ§VaÀ`m A{YH$ ñW¡`© bm^boë`m ~«m÷U d Cn{ZfX H$mim_Ü`o _mÌ JmoÌ eãXmMo BVa AW© _mJo nSy>Z Ho$di EH$m {d{eï> OZg_yh dm EH$ Hw$b EdT>mM AW© ì`º$ H$aÊ`mgmR>r "JmoÌ' eãX pñWa Pmbm. N>m§Xmo½`mon{ZfXmV "Hw$Qw>§~' `m AWm©ZoM JmoÌ eãXmMr `moOZm Pmbr Amho. ~m¡Õm`ZmZo JmoÌmMr g§H$ënZm ñnï> H$aÊ`mgmR>r åhQ>bo Amho. "{dœm{_Ìmo O_X{¾^©aÛmOmo@W Jm¡V_:Ÿ& A{Ìd©{gð>: H$í`n: BË`oVo gá F$f`:Ÿ& Vofm§ gáfuUm_² AJñË`mï>_mZm§ `XnË`§ VX JmoÌ_wÀ`VoŸ&& ({dídm{_Ì, O_X¾r ^aÛmO, Jm¡V_, A{Ì, d{gð> d H$í`n ho gmV F$fr d AmR>dm AJñVr `m F$ftÀ`m AnË`m§Zm JmoÌ Ago Zm_m{^_mZ Amho). EdT>o gm§JyZ ~m¡Õm`ZmZo nwT>o åhQ>bo Amho "JmoÌmUm_² Vw ghóm{U à`wVmÝ`~w©Xm{ZMŸ&&' (Aer JmoÌo hOmamo bmImo AmhoV.)

VWm{n g§ñH¥$VrÀ`m àma^ H$mbmV F$½doX H$mbmV - ^maVr` Am`© g_mOmV JmoÌ åhUOo {d{eï> Hw$b Agm AW© `m eãXmbm _wirM àmá Pmbm ZìhVm.Ë`m H$mimV g_mOm_Ü`o JwU H$_m©Zwgmar dU©ì`dñWmhr ZìhVr. b¾mMo qH$dm ì`dgm`mMo {Z~ªYhr ZìhVo. `k`mJ, XodVm§Mr AmamYZm, {dÚmì`mg§J, VgoM eoVr, CÚmoJY§Xo, ì`mnma qH$dm eómó{dÚm, g§J«m_ H$m¡eë` BË`mXr ì`dgm` Am`© g_mOmV H$moUrhr Ho$ìhmhr H$ê$ eH$V Ago. {dœm{_Ì hm j{Ì` amOm hmoVm d nwT>o Vn H$ê$Z Am{U {dÚm g§nmXyZ Vmo ~«m÷U _hfu åhUyZ AmoiIbm OmD$ bmJb hr Jmoï> `mMrM ÚmoVH$ Amho. H$_© Am{U ì`dgm` `mZwgma {d{dY dUmª_Ü`o g_mOmMr {d^mJUr hr ì`dñWm F$½doX H$mimZ§VaÀ`m pñWaVm bm^boë`m ~«m÷Uo-AmaÊ`Ho$-Cn{ZfXo `m H$mbIR>S>mV Pmbobr KS>m_moS> Amho. gáfu-gmV F$fr - hr g§H$ënZm Amnë`m g§ñH¥$Vr_Ü`o \$ma àmMrZ Am{U ÑT> Aer _mZbr OmVo. ho _yiMo gmVF$fr Am{U Ë`m_Ü`o Z§VaÀ`m AJñVr F$frMm AmR>dm åhUyZ g_mdoe hmoUo d ho AmR>hr OU JmoÌ nwê$f qH$dm _yi JmoÌH$ma _mZbo OmUo hr KQ>ZmM "JmoÌ åhUOo Hw$b' hr g§H$ënZm CÎma H$mimVrb Agë`mMo ñnï> H$aVo Amho.

"JmoÌ åhUOo Hw$b' hr H$ënZm ê$T> Pmë`mda `m A{^{ZdoemVyZ H$mimÀ`m AmoKmV AmUIrhr H$mhr g§H$ënZm§Mr OmoS> Ë`mbm bm^br. Ë`m g§H$ënZm§Zmhr nyduÀ`m AmMma ì`dhmamMm YmJmXmoam OmoS>bobm hmoVmM. CXm. nwamVZH$mir "Jmo' åhUOo ^y_r d "Ì' åhUOo g§ajH$ `m AWm©Zo EH$ Hw$b d Ë`mMo ^yjoÌ Xe©{dbo OmV Ago. Ë`m_wio Amnë`m JmoÌm~mhoaÀ`m BVa JmoÌg_yhm§da h„m H$aUo, Ë`m§Mo newYZ ni{dUo, Ë`m§À`m {ó`m§Mo haU H$ê$Z Ë`m§À`mer b¾ H$aUo hohr àH$ma gaghm gd©Ì MmbV. Ë`mVyZM ñdV:À`m g_yhmVë`m _wbrEodOr Xwgè`m JmoÌmVyZ nidyZ AmUbobr _wbJrM {ddmhmgmR>r A{YH$ lo`ñH$a Ago _mZbo Jobo Am{U gJmoÌ {ddmhg§~§Y {Z{fÕ R>a{dÊ`mV Ambm. EH$ Hw$b qH$dm EH$ d§e hr H$ënZm ñdrH$maë`mZo EH$mM nwéfmMm àOm{dñVma qH$dm EH$M aº$g§~§Y XmofmñnX Agë`mMo OmUdV hmoVoM; gJmoÌ {ddmh g§~§YmÀ`m {ZfoYmbm H$maUmMr OmoS> {_imbr d _Ü` `wJmV `m gd© H$ënZm ÑT>_yb hmoD$Z ~gë`m.

Oar øm _yi AmR> F$ftZm JmoÌH¥$V, JmoÌH$ma Ago åhQ>bo Jobo Var nwÝhm `m àË`oH$ F$frÀ`m d§emV H$mhr {deof H$V©~Jma nwéf {ZnObo Am{U Ë`m§À`m Zmdmdê$Zhr Ë`m d§embm A{YH$ à{gÕr {_imbr Am{U _J nwT>À`m H$mimV Ë`m nwéfm§Mr JUZm ñdV§Ì JmoÌH$Vm© åhUyZ hmoD$ bmJbr. CXm. A§{Jag JmoÌm_Ü`o CËnÞ Pmboë`m F$fr d ~moY `m§À`m ZmdmMr ZdrZ JmoÌo {Z_m©U Pmbr. dËg ho JmoÌhr AgoM Amho. _yiÀ`m Om_X½³Ý` Hw$bmVbm dËg hm H$moUr EH$ nwéf nwT>o ñdV§Ì JmoÌH$ma åhUyZ _mZbm Jobm. ^mJ©d hmhr _yiÀ`m Om_X½³Ý` Hw$imMm d§eO; na§Vw Vmohr ñdV§Ì JmoÌH$ma _mZbm Jobm. (_mJ©d JmoÌ {MËnmdZm§_Ü`o Zmhr, VWm{n H$èhmS>o ~«m÷U OmVrV Vo Amho. BVahr OmVrV Amho.) AWm©VM gJmoÌ {ddmhmà_mUoM Om_X½³`-dËg-^mJ©d `m VrZhr JmoÌm§_Ü`o AmnmngmVrb {ddmh {Z{fÕ _mZbo Jobo AmhoV.

doXH$mbmVrb AmMm`© Amnë`m {eî`m§Zm Ë`m§À`m JmoÌ ZmdmZoM g§~moYrV AgV, Ago Cn{ZfXm§Vrb nmR>m§dê$Z åhUVm `oVo. nyduMo ñZmVH$ H$mhr AÜ``Z nyU© Pmë`mda _r A_Š`mV_Š`m Jwê$Mm JmoÌO Amho Ago A{^_mZmZo gm§JV AgV (Ogo, AmOÀ`m `wJmV _r "Am°Šg\$S>©Mm AWdm H|${~«OMm ñZmVH$' Amho, AWdm "em§{V{ZHo$VZ' {dÚmWu Amho Ago åhQ>bo OmVo.) `m_wio d§eOmV _yi JmoÌ Am{U ZdñdrH¥$V JoÌ Agm ~Xbhr ApñVËdmV hmoVm Ago åhUVm `oVo. Ì¡d{U©H$ g_mOmV gdmªZmM JmoÌo AgV d AmhoVhr. VWm{n ~«m÷UdJm©Zo Amnë`m Ym{_©H$ H$_©H$m§S>m_Ü`o JmoÌ {Z`_ nmbZmV OodT>o gmVË` H$Q>mjmZo amIbo VodT>r XjVm BVa dUu`m§Zr KoVbr Zmhr. Ë`m_wio nwT>o nwT>o Va "j{Ì` d¡í`mo Vw nwamo{hV JmoÌ àdarŸ& (j{Ì` Am{U d¡í` `m§Zm Ooìhm ñdJmoÌMo {dñ_aU hmoVo Ë`mdoir Ë`m§Zr nwamo{hVmMo JmoÌ ñdrH$mamdo) AerM nÕV nSy>Z Jobr.

nwamUH$mimV `m JmoÌ g§H$ënZoV AñVmì`ñV ga{_gi IynM Pmbr Am{U Ë`mM H$mimV hr JmoÌ H$ënZoMr ~§YZo nwaVonUr ê$T>hr hmoD$Z ~gbr. nyduÀ`m l¥{VH$mimV F$ftMr Aá`o åhUOo JmoÌ Ago åhQ>bo OmB©. Va nwamU H$mimV "j{Ì` amOo JmoÌH$ma hmoVo d Z§Va Ë`m amOm§À`m JmoÌmV ~«m÷U g_m{dï> Pmbo', Agohr gm§{JVbo Jobo. lram_ Am{U lrH¥$îU ho JmoÌH$ma _mZyZ Ë`m§À`mn`VªV Amnbr CJ_ na§nam ZoD$Z {^S>{dÊ`mMm àH$ma AZoH$ nwamUm§VyZ AmT>iVmo.

{MËnmdZ ~«m÷UdJm©V AmO Mm¡Xm JmoÌo gd©_mÝ` åhUyZ _mZbr OmVmV. _yiÀ`m AmR> F$ftn¡H$s {dœm{_Ì, AJñVr Am{U Jm¡V_ hr VrZ JmoÌ Zm_o Ë`m_Ü`o ZmhrV. H$èhmS>o ~«m÷Um§Mr Mmodrg JmoÌo gm§{JVbr OmVmV. Ë`m_Ü`ohr {dœm{_Ì, AJñVr, Jm¡V_ `m§Zm ñWmZ Zmhr. XoeñW ~«m÷Um§Mr g§»`m _hmamï´>mV IynM Iyn Amho. Ë`m§Mr AmS>Zmdohr ^anya Am{U {d{dY àH$maMr AmhoV. {edm` g_mZ AmS>Zmdo Agbr Var Ë`m§Mr gwÕm g_mZ JmoÌo AgV ZmhrV; Ë`m_wio n§Mm§JmV XoeñW ~«m÷Um§Mr JmoÌmdir H$YrM {Xbr OmV Zmhr. VWm{n Ë`m§Mr JmoÌg§»`m e§^amÀ`m Amgnmg ghO Agmdr Agm A§XmO Amho. BVa åhUOo Xodê$Io, {dœnm§Mmi, nÚo, X¡dk BË`mXr ~«m÷U OmVrVhr {d{dY JmoÌo AmhoV.

_amR>m g_mOmV Añgb OmVrd§V _amR>o ñdV:bm ehmÊUd Hw$irMo _amR>o g_OVmV. JmoÌ eãXmEodOr Vo Hw$ir qH$dm Hw$i Agm eãX dmnaVmV. Ë`m§Mr hr Hw$i na§nam _Ü`o `wJm_Ybr AgyZ Ë`m§Zr Vr amOnyV na§naodê$Z AZwgabr Amho Ago B{Vhmg g§emoYH$m§Mo _V Amho. àmMrZ aOnyV d§em§Mr _yi Hw$io 36 AgyZ CnHw$io 60 Agë`mMo gm§{JVbo OmVo. H$ëhU H$drÀ`m B.g.1150 À`m gw_mamg {b{hë`m Joboë`m gwà{gÕ "amOVa§{JUr' `m J«§WmV aOnwVm§À`m N>Îmrg Hw$im§Mm {ZX}e Amho. àmMrZ amOnyV j{Ì` d§emer Amnbm Agbobm nma§nm[aH$ {ZH$Q> g§~§Y XmIdyZ _amR>çm§Zr Amnbrhr ehmÊUd Hw$im§Mr JmWm WoQ> 1) gy`©d§e (am_,Hw$e,bd B.) 2) M§Ðd§e (M§Ð, ~wY, Am`w, Zhþf, ``m{V B.) d 3) ~«÷d§e (_arMr, H$í`n, gy`©Zmam`U, d¡dñdV _Zw, CÎmmZnmX, Xm§{^H$, ghmbH$ B.) BWn`ªV ZoD$Z {^S>dbr Amho.

~«m÷U, _amR>o Am{U BVa CƒdUu` OZg_yh dJiVm Cd©arV gdU© qhXy g_mOmVhr gd©Ì JmoÌ H$ënZm ê$T>r~Õ AmhoM. øm gd© OmVr O_mVr JmoV hm eãX dmnaVmV. Ë`m§À`mVhr àË`oH$ JmoVmMo åhUyZ àmMrZ nwéf gm§{JVbo OmVmV. øm BVa OmVtMr JmoV g§»`m eoH$S>çm§ZrM _moOmdr bmJVo. _hmamï´>m~mhoaÀ`m ^maVr` qhXy g_mOmVhr AZoH$ JmoÌo àM{bV AmhoV. {V~oQ>r ~m¡Õ Y_m©Zw`m`m§_Ü`ohr JmoÌo AmhoV. VoWo JmoÌmgmR>r ½`wX hm eãX dmnabm OmVmo Ago S>m°. lr. ì`§. Ho$VH$a `m§Zr (_hmamï´> kmZH$moe I§ 1 n¥. 239 da) Z_yX Ho$bo Amho.

JmoÌ `m g§H$ënZoMm CJ_, {dñVma Am{U AmOdaMr dmQ>Mmb `m§Mm {M{H$ËgH$ Aä`mg qH$dm _mJmodm KoÊ`mMm à`ËZ \$magm H$moR>oM Pmë`mMo OmUdV Zmhr. hm {df` `oWrb {dÛmZm§H$Sy>Z AmOda Cno{jV H$m amhmdm Vohr H$iV Zmhr. VWm{n `mbm AndmX åhUyZ nyduÀ`m Y_©{ZU©` _§S>imMo EH$ H$m`©H$mar g^mgX lr. JUoe am_M§Ð nam§Ono `m§Zr 1940 Vo 1950 `m XeH$mV joÌ ì`§~Ho$ída `oWo R>mU _m§Sy>Z `oWrb VoWrb PmSy>Z gmè`m nmÜ`m`m§H$S>À`m Zm|Xdøm nm{hë`m d Ë`m_Ü`o AmT>iyZ Amboë`m gd© JmoÌZm_m§À`m Zm|Xr `mo½` Ë`m Vnerbmgh Jmoim Ho$ë`m. g§emoYZmgmR>r Amdí`H$ AgUmar CnbãY gm_J«r g§H${bV H$aÊ`mgmR>r (data collection) Ë`m§Mr hr H$m_{Jar àmW{_H$ ñdê$nmMr Agbr Var \$ma _hÎdmMr Amho. øm gd© Zm|Xr Ë`m§Zr 1948 _Ü`o "JmoÌ{dMma' `m ZmdmZo EH$m nwpñVHo$À`m ñdê$nmV à{gÕ Ho$ë`m. `m Zm|XtZm CnmoX²KmV dOm {deof _m{_©H$ Aer àñVmdZm "~Xbmnya' à{gÕ B{Vhmgmä`mgy g_mO g§emoYH$ lr. Zm. Jmo. MmnoH$a `m§Zr {b{hbr Amho.

JmoÌ{dMma nwpñVHo$Vrb Zm|XtMr n{hbr `mXr _hmamï´>r` ~«m÷Um§À`m JmoÌm§Mr Amho. ho _hmamï´>r` ~«m÷U åhUOo gm_mÝ`nUo {MËnmdZ, XoeñW, H$èhmS>o, Xodê$Io, _mÜ`§{XZ Ago AmhoV. `m gdmªMr EHy$U JmoÌg§»`m 181 EdT>r Amho. Ë`m_Ü`o `m nmMhr CnOmVr_Ü`o g_mZ AgUmar Ho$di gmV JmoÌo (A{Ì, H$mí`n, Om_X½³`, ^maÛmO, dËg, d{gð> Am{U em§{S>ë`) AmhoV. `m 181 _Ü`o Ho$di XoeñWm§MrM Aer 38 JmoÌ Zmdo AmhoV. Ho$di _mÜ`§{XZm§Mr 90 JmoÌo AmhoV; Ho$di H$èhmS>o ~«m÷Um§Mr 8 JmoÌo AmhoV Am{U \$º$ Ho$di {MËnmdZm§_Ü`oM Amho Ago EH$ JmoÌ {dîUwd¥Õ `m ZmdmMo Amho. (VWm{n XoeñWm§_Ü`o {dîUwd¥Õ ho JmoÌZm_ Zgbo Var Ë`mgmaIoM {dîUwdY©Z ho Zmd Amho Am{U hr XmoÝhr EH$mM ZmdmMr XmoZ ê$no Agë`mMo OmUH$mam§Mo åhUUo Amho.)

Z§VaMr `mXr _hmamï´>m~mhoaÀ`m àm§Vm_Yrb BVa ~«m÷Um§Mr Amho Am{U Vr_Ü`o 631 JmoÌZm_o AmhoV. `m `mXr_Ü`o An^«ï> Cƒmam§_wio ñdV§Ì _mZbr Jobobr JmoÌohr IynM AmhoV. VgoM Á`m§Zm AmnU _hmamï´>mV ~«m÷U _mZV Zmhr nU Oo ñdV:bm ~«m÷U åhU{dVmV Aem nañW AZoH$mZoH$ ~«m÷U O_mVtZr Zm|X{dbobr hr JmoÌo AmhoV.

{Vgè`m `mXr_Ü`o ~«m÷UoVa {d{dY OmVrO_mVtMr JmoÌo AgyZ hr JmoÌ g§»`m 700 EdT>r Amho. øm OmVr O_mVt_Ü`o j{Ì` gmo_d§er, aOnyV IÌr, d¡í`, ~{Z`o, AmJadmb, bmS>, gmoZma, qenr, _mir, gwVma, H$moï>r, Ýhmdr, bmohma, H$bmb, qbJm`V, OmQ>, gmir, Zm`Sy> Aem AZoH$ OmVtZr Zm|Xbobr Amnmnbr JmoÌo AmhoV. `m§n¡H$s {H$Ë`oH$ OmVt_Ü`o CnZ`Z g§ñH$ma ZgVmoM.

H$mhr bmoH$ ñdV:bm {ÛJmoÌr åhU{dVmV. Ë`m§À`mn¡H$sM EH$ Am¡a àH$ma åhUOo {Xdgm d{gð> Am{U amÌr H$í`n JmoÌ gm§JUmaohr AmhoV.

dËg JmoÌ XoeñW, H$moH$UñW, H$èhmS>o, _mÜ`§{XZ BË`mXr _hmamï´>r` ~«m÷Um§_Ü`o Amho ho da gm§{JVboM Amho. VWm{n XoeñW ~«m÷Um§_Ü`o Om_X½³`dËg Agohr EH$ JmoÌ Amho. lrdËg ZmdmMo EH$ ñdV§Ì JmoÌ Amho Am{U lrdmg Ago AmUIrhr EH$ doJio JmoÌ Amho. Ë`m{edm` dËgb hohr EH$ doJio JmoÌ Amho. ~«m÷UoVa OmVt_Ü`ohr dËg JmoÌmer g§~§Y XmI{dUmar AZoH$ ñdV§Ì JmoÌo AmhoV. Vr `oUoà_mUo - dN>, dN>g, dN>m, dN>m`Z, dËgb, dËg`, dmN>mdU, dm§N>m`U, lrdÀN>, lrdÀN>g, lrdN>, lrdN>g, lrdN>m, lrdÀN>V, lrdN>gm, lrdËgg, lrdËghb, lrdËgHw$b. AWm©V `m_Ü`o _yi dËg eãXmMr {H$VrVar An^«ï> ê$nm§Vao Pmbr AmhoV ho CKS>CKS> {XgyZ `oVo.

H$mimÀ`m àXrK© AmoKm_Ü`o JmoÌ `m _yi g§H$ënZo_Ü`o Ho$dT>rVar Kmb_ob hmoD$Z AmO `m àH$maMo dmñVd ñdê$n H$m` Amho ho nm{hë`mZ§Va AmVm "àda' `m àH$maMm _mJmodm KoD$. "àda' åhUOo loð> dm à_wI. (ì`º$s) Ë`m Ë`m Hw$bmV hmoD$Z Jobobo _mÝ`da nyd©O. JmoÌmMm _yi nwéf d Ë`mZ§Va Ë`mMo nwÌ, nm¡Ì, ànm¡Ì Aem H«$_mZo ho àda gm§{JVbo dm Cƒmabo OmVmV. d¥ åhUOo {ZdS>Uo AWdm ñdrH$maUo (àd¥) Aem g§H$ënZoZo H$_©g§àXm` ñdrH$ma `m AWm©Zohr àda eãXmMm dmna hmoVmo. àdambm Amf© qH$dm Amf}` Agohr åhQ>bo OmVo. JmoÌeÀ`m _yi nwéfmnmgyZ Amnbm d§eòmoV AI§{S>VnUo gm§JVm `oVmo-{ZXmZ gm§JVm `mdm - øm hoVyZo àda H$ënZm `moOÊ`mV Ambr Agmdr. àda hm H$_©g§àXm` dmMH$ AWdm na§namdmMH$ eãX Amho. àdam§Mm g§~§Y J¥hH¥$Ë`m§er Amho åhUOo {ddmh R>a{dVmZm dYy Am{U da `m§À`m Hw$bm§Mo àda EH$M AgVm H$m_m Z`oV. Ë`mMà_mUo CnZ`Zm§À`m doir ~Qy>À`m _oIbobm àda g§»`oBVŠ`m JmR>r Agmì`mV Agmhr EH$ g§Ho$V Amho. àda {H$Vr ñ_amdoV dm CƒmamdoV Vr g§»`mhr H$mbm¡KmV ê$T> hmoD$Z OmñVrV OmñV nmM nyd©Om§Mo ñ_aU H$amdo Agm AmMma pñWamdbm Amho. H$mhr JmoÌmV EH$ àda, H$mht_Ü`o XmoZ, H$mhr JmoÌmV VrZ àdaVa H$mhr JmoÌmV nmM àda Cƒmabo OmVmV. Mma àda _mÌ H$moR>ohr ZmhrV dËg JmoÌm_Ü`o ^mJ©d, À`mdZ, AmßZdZ, Am¡d© Am{U Om_X½³Ý` Aem nmM nyd©O F$ftMo AWdm ì`º$tMo CƒmaU Amdí`H$ AgVo.

Amnbm JmoÌH$ma dËg hm H$moU hmoVm? Ë`mMà_mUo øm Hw$bmVrb qH$dm JmoÌmVrb ^mJ©d, À`mdZ BË`mXr _§S>ir H$moU hmoVr? Ë`m§Mr WmoS>r\$ma A{YH$ _m{hVr Agmdr Aer {Okmgm H$moUmbmhr AgUo ñdm^m{dH$M Amho. Vr _m{hVr H¡$. {gÕoœaemór {MÌmd `m§À`m "^maVdfu` àmMrZ M[aÌ H$moe' `m J«§WmÛmao {_iy eH$Vo. Ë`m gd© Zm|Xr nwT>rbà_mUo AmhoV.

^mJ©d - ^¥Jw Hw$bmV OÝ_bobo ho gd©M ^mJ©d Ago Oar Agbo Var ^mJ©d ho ñdV§Ì ì`{º$Zm_hr Agy eH$Vo. d¡dñdV _Ýd§VamVrb F$f^ Zm_H$ {edmdVmamMm ^mJ©d `m ZmdmMm EH$ {eî` hmoVm Aer EH$ Zm|X Amho. ^mJ©d ho EH$ Hw$bZm_ Amho. ^mJ©d ~«m÷Um§Zr, naewam_mbm Ë`mZo n¥Ïdr {Z:jÌr` Ho$ë`mZ§Va Ad^¥V ñZmZmMo àg§Jr g§H$ën gm§{JVbm hmoVm, Ago åhQ>bo OmVo. naewam_ hm O_X¾r F$frMm nwÌ. Vmo ^¥Jy Hw$imVbm åhUOo ^mJ©dM. VWm{n ^mJ©d naewam_ Am{U Om_X½³Ý` naewam_ `m {^Þ {^Þ ì`º$s hmoË`m Agmhr {ZîH$f© H$mhr {dÛmZ H$mT>VmV. ^mJ©dm§Mo _ybñWmZ Oo ^¥Jy, Ë`m§Mr _m{hVr Aer - ^¥Jy - ^¥Jy ho AZoH$ AmhoV. ^¥Jy§Zm A¾r àW_ gmnS>bm.

1) àOmnVr nmgyZ ^¥Jy, Am{XË` d A§{Jag CËnÞ Pmbo. ^¥JyZo Cƒmaboë`m eãXm§dê$Z Ë`mbm AW©dZ g§km {_imbr. `mM AW©dZ _§Ìm§Mm AmWd©U doX Pmbm.

2) ñdm`§^wd _Ýd§VamV ~«m÷UmÀ`m öX`mnmgyZ ^¥Jy {Z_m©U Pmbm. ^¥Jy h ñdm`§^wd _ZyMm OmdB© Am{U e§H$amMm gmSy>. ^¥JyZo {dîUybm bmW _mabr.

3) ZhþfmZo Ë`mÀ`m aWmbm Ow§nboë`m F$ftMm An_mZ Ho$bm Voìhm ^¥JyZo emn XoD$Z Zhþfmbm nXÀ`wV Ho$bo.

4) ^¥JyÀ`m {Xì`m Am{U nm¡bmo_r Aem XmoZ {ó`m hmoË`m. nm¡bmo_rnmgyZ À`dZ ZmdmMm nwÌ Pmbm. À`dZmMm nwÌ AmßZdmZ d AmßZdmZmMm nwÌ Am¡d©. AemH«$_mZo hOmamo ^mJ©d d naewam_ Pmbo.

^¥JyHw$bmV EHy$U 92 JmoÌH$ma Pmbo Ago _mZbo OmVo. `m gd© JmoÌm§_Ü`o AmßZdmZ Am¡d© À`dZ O_X¾r d ^¥Jy Ago nmM àda AmhoV. dËg qH$dm dmËñ` hm `m 92 JmoÌH$mam§n¡H$sM EH$ Amho.

AßZdmZ VWe AmßZdmZ - "hm ^¥JyÀ`m d§emVrb EH$' EdT>rM Zm|X Amho. Am¡d© - `mMohr EH$mnojm A{YH$ doJdoJio C„oI AmhoV.

1) EH$ ~«÷fu. À`dZ F$frMr ^m`m© AméUr {hMm nwÌ D$d©. D$d© F$fr ~«÷XodmMm _mZgnwÌ Agohr _mZbo OmVo. `m D$dm©Mm nwÌ Am¡d©. D$dm©Zo Amnë`m _m§S>rnmgyZ Am¡d© Zm_H$ nwÌ V`ma Ho$bm Ago nÙnwamUmV åhQ>bo Amho.

2) Am¡d© hr ^¥JyÀ`m _moR>çm Hw$bmMr emIm Agmdr Agm EH$ g_O Amho.

À`dmZ Am{U À`dZ - ^¥JyMm nwÌ. ^¥JyMr ^m`m© nwbmo_m {hbm EH$m amjgmZo ni{dbo. Ë`m Ym_Yw_rV Vr dmQ>oVM AH$mbr àgyV Pmbr åhUyZ Ë`mMo Zmd À`dZ nS>bo. `m ZdOmV ~mbH$mMr {Xì` Ñï>r amjgmda nS>VmM Vmo amjg OiyZ ^ñ_ Pmbm. F$½doXmV `mbm À`mdZ Ago åhQ>bo Amho. hm gm_m§Mm Ðï>m hmoVm. Aídr XodVm§Zr `mbm VméÊ` {Xbo.

O_X¾r : `mMohr àmMrZ dmL²>_`mV AZoH$ C„oI AmhoV. hm ^¥JyMm nwÌ Ago nÙnwamUmV åhQ>bo Amho, Va hm F$ËdrH$ F$frMm nwÌ Agë`mMo ~«÷nwamU, ñH§$X nwamU d ^mJdV nwamU `m§Zr gm§{JVbo Amho. AË`§V amJrQ> åhUyZ `mMr à{gÕr Amho. O_X¾r hm ^¥JyHw$bmVrb EH$ ñdV§Ì JmoÌH$ma Amho.

darb nmMhr "à-dam' À`m AWdm à{gÕ F${fì`º$tÀ`m {d{dY Zm|Xr AgUmè`m _m{hVrMr Jw§VmJw§V nm{hbr åhUOo Ë`mVyZ Zo_Ho$ gË` emoYyZ H$mT>Uo ho AeŠ`àm` Agë`mMoM ñnï> Pmë`mdmMyZ amhmV Zmhr. `m àda ì`º$tMm JmoÌH$ma "dËg' `mÀ`mer H$moUVm Am{U H$gm g§~§Y bmdbm OmVmo `mMm H$gbmhr YmJmXmoam `m _m{hVrÀ`m ghmæ`mZo {_iy eH$V Zmhr. Ho$di ^¥Jy Hw$bmV ã`mÊUd JmoÌH$ma Pmbo d Ë`mn¡H$sM EH$ dËg Amho EdT>o \$ma Va g_Oy eH$Vo. AmVm dËg `m Zm_YmaH$mMr A{YH$ _m{hVr nmhmdr Va VoWohr AZoH$ dËgm§À`m Zm|Xr AmT>iVmV Am{U Ë`mV F$½doXH$mbrZ dËgmnmgyZ _hm^maV H$mbmn`ªVÀ`m AZoH$ dËg Zm_H$ ì`º$tMm g_mdoe Amho `m Zm|Xr Aem AmhoV.

dËg AWdm dmËñ` : 1) ì`mgmÀ`m F$½doXr` {eî` na§naoVrb Xod{_ÌmMm {eî` (dmËñ` Agmhr nmR>^oX Amho). 2) ì`mgmÀ`m `Owd}Xr` {eî` na§naoVrb `mkdëŠ`mMm dmOgoZr` {eî`. 3) gmo_ Zm_ {edAdVmamMm {eî`. 4) goZm{OV nwÌ. 5) ZL²>dboMm nwÌ (^mJdV nwamU) 6) Jwéjon nwÌ ({dîUwnwamU) `mbmM dËgÐmoh, dËgd¥Õ, dËgì`yh Aerhr Zmdo {Xbobr AmhoV. 7) àVX©ZnwÌ (dm`wnwamU) "naewam_mÀ`m ^rVrZo Jm`tÀ`m dmgam§_Ü`o bnbobm EH$ amOnwÌ. åhUyZ `mbm dËg ho Zmd {_imbo. 8) H$mogbXoer` EH$ amOm Ðm¡nXr ñd`§damgmR>r CnpñWV (_hm^maV) 9) H§$gnjmMm EH$ X¡Ë` `mMm lrH¥$îUmZo dY Ho$bm (^mJdV) 10) EH$ _§ÌH$ma. hm d¡í` hmoVm. (~«÷m§S>nwamU).

JmoÌ Am{U àda `m XmoZhr H$ënZm§Mm AmOMm hm AñVmì`ñV ngmam nm{hë`mZ§Va AmnU H$moUVm gmam§e H$mTy> eH$Vmo? JmoÌ `m KQ>H$m_mJo EH$ _`m©{XV OZg_yh, EH$ {d{eï> bmoH$JQ>, Aer _yi H$ënZm AgUo `mV dmdJo H$mhrM Zmhr. Ë`mMà_mUo JmoÌ Am{U àda `m§À`m `moJo aº$g§~§Y {ZpíMV H$aUo d Ë`mÛmao A`mo½` g§~§YmVyZ CØdUmao KmVH$ n[aUm_ Q>miÊ`mMm à`ËZ H$aUo `mVhr H$mhr MyH$ Zmhr. Omoda g_mOmMm {dñVma _`m©{XV Am{U {Z`§ÌUj_ AgVmo Vmoda ho gmao Ho$di `wº$M Zìho Va Amdí`H$hr R>aVo. na§Vw H$mbm¡KmV Ooìhm OZg_yhmMm {dñVma A_`m©X dmT>Vmo Am{U Ë`mV A{Z~ªY ga{_gi hmoVo Voìhm `m gmè`m _yi g§H$ënZm nyU©nUo bmon nmdVmV Am{U _J Ë`m H$mb~mø Jmoï>r, ê$T>r AWdm na§nam Ago _mZyZ Ë`m§ZmM {MH$Qy>Z amhmÊ`mV H$mhrM AW© CaV Zmhr.

AmO ApñVËdmV AgUmao {d{dY OZg_yh ho _yiÀ`m AmR> F$ftMo d§eO AmhoV Ago _mZUo Va CKS>CKS> hmñ`mñnX Amho. àmMrZ ê$T> na§naoZwgma MmbV Amboë`m lÕoZo nm{hbo AJa AmYw{ZH$ _mZd d§eemómÀ`m H$gmoQ>çm bmdyZ nm{hbo Va {MËnmdmZ hr O_mV `m XoemV naH$s-~mhoê$Z AmbobrM - O_mV Amho. ho EVÔoer` ZìhoVM. {MËnmdZ, H$èhmS>o, gmañdV, _J, ^mJ©d `m OmVrhr `oWo Cnè`mM AmhoV ho gË` Va AmVm B{VhmgmVhr pñWa Pmbo Amho. Ë`m_wio øm gd© OmVrO_mVtZr EVÔoer` H$moUË`mhr JmoÌmMm ñdrH$ma Ho$bm Var Vmo Ho$di _mZ{gH$M R>aVmo. Vmo ^m¡{VH$ nmbQ> hmoUma Zmhr. EH$M dËg JmoÌ XoeñW, H$moH$UñW, H$èhmS>o, XodéIo, _mÜ`§{XZ `m gdmªMo AgUo qH$dm (AZoH$ An^«ï> Zmdm§Zr) Vo {d{dY Ì¡d{U©H$ O_mVr_Ü`ohr AgUo hr Jmoï> AZ¡g{J©H$ Am{U A{gÕM åhUmdr bmJob. XÎm{dYmZ g§ñH$mam§_wiohr H$moUr `m JmoÌmVyZ Ë`m JmoÌmV Jobm Var Ë`mMohr n[adV©Z _mZ{gH$M AgVo, Vmo ^m¡{VH$ nmbQ> hmoV Zmhr. lr. Zm. Jmo. MmnoH$am§Zr åhUyZM, `m~m~V ñnï>nUo åhQ>bo Amho, H$s "JmoÌm§À`m `m Aä`mgmdê$Z Agohr {ZKÊ`mMm g§^d Amho H$s {H$Ë`oH$ A~«m÷U ~«m÷UmV Ambo. EH§$XarV Ago {XgVo H$s hr JmoÌaMZm H¥${Ì_ Amho. àda åhUOo JmoÌ F$ftMo {nVm_h d à{nVm_h åhUUo Va _wirM {Q>H$Ê`mgmaIo Zmhr. hr gd© _m{bH$mM VH©$Xwï> Amho.

øm gmè`m {dMma_§WZm_wioM _hmamï´>m_Ü`o nydu lr. na_h§g Ho$dbmZ§X gañdVr, _hm_hmonmÜ`m` lrYaemór nmR>H$, doXmÝVdmMñnVr gXm{edemór {^S>o, _._.nm§.dm.H$mUo, {dÛÐËZ S>m°. Xáar, VH©$VrW© bú_Uemór Omoer, VH©$gm§»`VrW© aKwZmWemór H$moH$Oo BË`mXr Y_©emódoŠË`m§Zr EH${ÌV `oD$Z ñWmnZ Ho$boë`m "Y_©{ZU©` _§S>i' g§ñWoÀ`m, bmoUmdio `oWo 1938 gmbr ^aboë`m, Mm¡Ï`m A{YdoeZmV Agm ñnï> R>amd Ho$bm Amho H$s "gJmoÌ d gàda {ddmh {Z{fÕ _mZy Z`oV.' _mÌ Ago {ddmh H$aVmZm gmqnS>çmMo {Z~ªY ({nË`mH$Sy>Z gmV {nT>çm d _mVoH$Sy>Z nmM {nT>çm) nmiUo Amdí`H$ Amho Ago `m n[afXoMo _V Amho.'

AmnUhr `m Y_©_mVªS>m§À`m _VmMm ñdrH$ma Ho$bm Va Ë`mV H$mhrhr MwH$bo Ago hmoUma Zmhr, EdT>o bjmV ¿`mdo d Á`mÀ`m Ë`mÀ`m _Vmà_mUo AmMaU R>odmdo ho ~ao.

JmoÌ Am{U àda `m§À`mà_mUoM, AmnUm gd© {MËnmdZ ~«m÷Um§Zm à{V{XZr g§Ü`m H$aVmZm, doXemIm Am{U gyÌ `m§Mmhr Cƒma H$aUo ho Amdí`H$ R>a{dbo Jobo Amho. Ë`mZwgma AmnUm dËgJmoÌr gmodZr _§S>itMm doX F$½doX, emIm emH$b Am{U gyÌ Amœbm`Z Ago Amho. Mmahr doXm§_Ü`o F$½doX hm AmÚ _mZbm OmVmo. emH$b AWdm emH$ë` `mZo F$½doXmMm nXnmR> Ho$bm Ago _mZbo OmVo. AmOhr F$½doX g§{hVm emH$b emIoMr Amho. F$½doXmÀ`m AZoH$ g§{hVm àg¥V Pmë`m hmoË`m; na§Vw AmO \$º$ emH$b emIoMrM F$½doX g§{hVm CnbãY Amho. Amœbm`Z hm emH$b na§naoVbmM EH$ F$fr. Ë`mMo Amœbm`Z lm¡VgyÌ, Amœbm`Z J¥øgyÌ Am{U Amœbm`Z ñ_¥Vr Ago VrZ J«§W à{gÕ AmhoV. Ë`mn¡H$s J¥øgyÌ J«§Wm_Ü`o g§ñH$ma, {ZË`H$_©, dmñVw, CËgO©Z, `wX²Ü`g‚mVm BË`mXr X¡Z§{XZ OrdZmVrb {H«$`m H$V©ì`o B. gmao {df` gw`mo½` gyÌê$nmZo _m§S>bo AmhoV. Ë`m gyÌm§MmM dmna AmO AmnU H$aVmo. Agm hm emH$bemIm Am{U Amœbm`Z gyÌo `m§Mm nydm©nma g§X^© Amho.